సుమతీ శతకము - ఎప్పటి కెయ్యది ప్రస్తుత

ఎప్పటి కెయ్యది ప్రస్తుత
మప్పటి కా మాటలాడి అన్యుల మనముల్
నొప్పింపక తానొవ్వక
తప్పించుక తిరుగువాడు ధన్యుడు సుమతీ.

భావము : ఎప్పుడు ఎలా మాట్లాడాలో తెలుసుకొని అప్పటికది మాట్లాడి తాను బాధపడకుండా, ఇతరులను బాధించకుండా తప్పించుకొని తిరిగేవాడే ఈ లోకంలో ధన్యుడు. 

Sumati Satakamu - అప్పిచ్చువాడు వైద్యుడు

సుమతీ శతకము - అప్పిచ్చువాడు వైద్యుడు 

అప్పిచ్చువాడు వైద్యుడు 

నెప్పుడు నెడతెగక బారు నేరును, ద్విజుడున్ 

జొప్పడిన యూర నుండుము 

చొప్పడకున్నట్టి యూరు జొరకుము సుమతీ !

భావము : ఋణమునిచ్చువాడును, వైద్యుడును, ఎల్లప్పుడును ఆగకుండ ప్రవహించు 

               నదియును, బ్రాహ్మణుడును గల గ్రామమందు నివసింపుము. వారు లేనట్టి 

               గ్రామమందు నివసింపకు. 

Sumati Satakamu - ఎప్పుడు సంపద కలిగిన

సుమతీ శతకము - ఎప్పుడు సంపద కలిగిన 

ఎప్పుడు సంపద కలిగిన 

నప్పుడు బంధువులు వత్తురది యెట్లన్నన్ 

దెప్పలుగ జెరువు నిండిన 

గప్పలు పదివేలు జేరు గదరా సుమతీ!

భావము : మనకు ఎప్పుడైతే ఎక్కువగా సంపదలు చేకూరునో, అప్పుడు బంధువులు 

               అధికముగా వచ్చెదరు. అదెట్లనగా చెరువు నిండా నీరు జేరి అలలు వచ్చునట్టి 

               సమయమున వేల కొలది కప్పలు వచ్చి చేరును కదా! 

Sumati Shatakamu - ఉపమింప మొదలు తియ్యన

సుమతీ శతకము - ఉపమింప మొదలు తియ్యన 

ఉపమింప మొదలు తియ్యన
కపటం బెడనెడను జెరుకు కైవడనే పో
నెపములు వెదకును గడపట
గపటపు దుర్జాతిపొందు గదరా సుమతీ !

భావము : చెరుకుగెడ మొట్ట మొదట తియ్యగా నుండి, చివరకు పోయిన కొలది
               మధ్య మధ్య చప్పగా నేవిధమున నుండునో ఆ విధము గనే పోల్చి
               చూడగా మోసగాడైన దుర్మార్గుడితోడి స్నేహము మొదట ఇంపుగా
               నున్నను చివరకు తప్పులకు వెదకుటకు ప్రారంభించును గదా. 

Sumati Satakamu - తన కోపమే తన శత్రువు

సుమతీ శతకము - తన కోపమే తన శత్రువు 

తన కోపమే తన శత్రువు 

తన శాంతమె తనకు రక్ష దయ చుట్టంబౌ 

తన సంతోషమె స్వర్గము 

తన ధుఃఖమె నరకమండ్రు తథ్యము సుమతీ !

భావము : ఎవరికైననూ తన కోపమే తనకు శత్రువగును. తన శాంతమే తనకు రక్షణగా 

               నిలుచును. తను చూపెడి దయాగుణమే బంధువులవలె సహకరించును. 

               తానూ సంతోషముగా నుండగలిగినచో అది స్వర్గముతో సమానము. తాను 

               ధుఃఖమును చేతులార తెచ్చుకొనినచో అదియే నరకమగుట తథ్యము. 

Telugu Malika - చీమలు పెట్టిన పుట్టలు

సుమతీ శతకం - చీమలు పెట్టిన పుట్టలు 

చీమలు పెట్టిన పుట్టలు 

పాముల కిరవైన యట్లు పామరుడు దగన్ 

హేమంబు గూడబెట్టిన 

భూమిశుల పాలజేరు భువిలో సుమతీ !

భావము : ఓ సుమతీ ! భూమిలో చీమలు కష్టపడి పెట్గ్టిన పుట్టలలో పాములు చేరును. అట్లే మూర్ఖుడు  దాచి ఉంచిన బంగారము రాజుల పాలై అతనికి ఉపయోగపడకపోవును.